ارتباط بیسفنول های رایج با سرطان پستان؛ پژوهش جدید چه چیزی را نشان می دهد؟

برخی مواد شیمیایی که در محصولات روزمره استفاده می شوند، ممکن است بیش از آنچه تصور می کنیم بر سلامت انسان تاثیر بگذارند. پژوهش جدید محققان دانشگاه تافتس و دانشگاه بوستون نشان می دهد که ترکیب چند نوع بیسفنول می تواند رشد طبیعی بافت پستان انسان را در شرایط آزمایشگاهی تغییر دهد. این تغییرات مولکولی از نظر الگو به برخی ویژگی های مشاهده شده در سرطان پستان شباهت دارند و پرسش های تازه ای درباره تاثیر مواجهه طولانی مدت با مواد شیمیایی محیطی بر سلامت مطرح می کنند.

بیسفنول ها در تولید برخی محصولات پلاستیکی و بسته بندی مواد غذایی کاربرد دارند. با این حال، نکته مهم این است که یافته های پژوهش جدید به معنای اثبات سرطان زا بودن قطعی تمام محصولات حاوی این ترکیبات نیست. محققان تغییرات بافتی و مولکولی را بررسی کرده اند، نه اینکه نشان دهند افراد در معرض این مواد حتما به سرطان پستان مبتلا می شوند.

بیسفنول ها چه موادی هستند و کجا استفاده می شوند؟

بیسفنول ها گروهی از ترکیبات شیمیایی هستند که در ساخت برخی پلاستیک ها و مواد مورد استفاده در بسته بندی کاربرد دارند. بیسفنول A یا BPA شناخته شده ترین عضو این گروه است، اما ترکیبات دیگری مانند BPS و BPF نیز در محصولات مختلف استفاده می شوند.

نگرانی پژوهشگران درباره برخی از این مواد به توانایی آنها در تاثیرگذاری بر عملکرد هورمون ها مربوط می شود. هورمون ها در رشد و عملکرد طبیعی بافت پستان نقش دارند و تغییر در مسیرهای تنظیم کننده آنها می تواند برای سلامت این بافت اهمیت داشته باشد.

از جمله منابع احتمالی مواجهه با این ترکیبات می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• برخی بطری ها و محصولات پلاستیکی
• قوطی های مورد استفاده برای بسته بندی نوشیدنی ها و مواد غذایی
• بعضی اسباب بازی ها و محصولات مصرفی
• برخی محصولات مراقبت از مو، از جمله انواع صاف کننده مو که ممکن است حاوی مواد شیمیایی موثر بر عملکرد هورمون ها باشند

البته وجود یک ماده شیمیایی در یک گروه از محصولات به این معنا نیست که تمام محصولات آن گروه حاوی همان ترکیب هستند. میزان مواجهه نیز به نوع محصول، ترکیبات مورد استفاده و شرایط مصرف بستگی دارد.

محققان چگونه تاثیر مواد شیمیایی بر بافت پستان را بررسی کردند؟

یکی از محدودیت های پژوهش های قبلی این بود که بخش زیادی از آنها بر مطالعات حیوانی یا سلول های رشد داده شده در محیط آزمایشگاه تکیه داشتند. این مدل ها اطلاعات ارزشمندی فراهم می کنند، اما نمی توانند تمام پیچیدگی های بافت پستان انسان را بازسازی کنند.

برای بررسی دقیق تر این موضوع، پژوهشگران از اندام واره ها استفاده کردند. اندام واره ها ساختارهای سه بعدی کوچکی هستند که از سلول های انسانی در آزمایشگاه رشد داده می شوند و برخی ویژگی های ساختاری و عملکردی بافت اصلی را بازسازی می کنند.

در این مطالعه، محققان با استفاده از نمونه های بافت اهدایی ۱۳ زن جوان سالم، اندام واره های پستان ایجاد کردند. این ساختارها انواع مختلفی از سلول های موجود در بافت پستان را در بر می گرفتند و امکان بررسی واکنش سلول ها به مواد شیمیایی را فراهم می کردند.

پژوهشگران طی حدود سه هفته، اندام واره ها را در معرض مواد شیمیایی مختلف قرار دادند. سپس تغییرات مولکولی، از جمله فعالیت ژن ها و اصلاحات شیمیایی DNA، را بررسی کردند تا مشخص شود این ترکیبات چه تاثیری بر رشد طبیعی بافت دارند.

ترکیب سه نوع بیسفنول چه تغییری در بافت پستان ایجاد کرد؟

یکی از یافته های مهم پژوهش این بود که تاثیر مواد شیمیایی مختلف بر اندام واره های پستان یکسان نبود. در میان ترکیبات بررسی شده، تغییرات برجسته تری زمانی مشاهده شد که سه نوع بیسفنول BPA، BPS و BPF با یکدیگر ترکیب شدند.

هر یک از این مواد به تنهایی تغییرات نسبتا محدودی ایجاد کردند، اما ترکیب آنها در غلظت های بسیار پایین توانست رشد طبیعی بافت پستان را در اندام واره های به دست آمده از بیشتر اهداکنندگان مختل کند. طبق گزارش پژوهش، غلظت های استفاده شده با سطوحی قابل مقایسه بودند که در نمونه های خون و ادرار انسان شناسایی شده اند.

این یافته اهمیت بررسی ترکیب مواد شیمیایی را نشان می دهد. در زندگی روزمره، افراد ممکن است هم زمان در معرض چند ترکیب مختلف قرار بگیرند؛ بنابراین، بررسی یک ماده به صورت جداگانه همیشه تصویر کاملی از اثر احتمالی مواجهه های محیطی ارائه نمی دهد.

با این حال، باید توجه داشت که آزمایش روی اندام واره ها با بررسی مستقیم سلامت انسان در زندگی واقعی تفاوت دارد. این مطالعه مشخص نمی کند که مواجهه با چنین ترکیبی در شرایط عادی، با چه احتمالی یا پس از چه مدتی می تواند به بیماری منجر شود.

ارتباط تغییرات مولکولی با سرطان مهاجم لوبولار پستان چیست؟

در مرحله بعد، پژوهشگران تغییرات مولکولی مشاهده شده در اندام واره ها را با داده های مربوط به بافت های سرطانی پستان انسان مقایسه کردند. نتیجه نشان داد که الگوی تغییرات ناشی از ترکیب بیسفنول ها بیشترین شباهت را به داده های مربوط به سرطان مهاجم لوبولار پستان داشت.

سرطان مهاجم لوبولار پستان از لوبول های تولید کننده شیر در پستان آغاز می شود و می تواند به بافت های اطراف گسترش پیدا کند. این نوع سرطان در برخی موارد به شکل توده مشخصی ظاهر نمی شود و تشخیص آن ممکن است با چالش هایی همراه باشد.

با این حال، شباهت میان الگوهای مولکولی به معنای آن نیست که بافت های آزمایشگاهی به سرطان تبدیل شده اند. همچنین این نتیجه ثابت نمی کند که مصرف محصولات حاوی بیسفنول ها باعث ایجاد این نوع سرطان می شود.

اهمیت یافته ها در این است که تغییرات محیطی ممکن است بر مسیرهای مولکولی مرتبط با رشد و عملکرد بافت تاثیر بگذارند. پژوهشگران احتمال می دهند برخی از این تغییرات، در صورت ماندگاری و همراه شدن با عوامل دیگر، بتوانند در آینده برای سلامت بافت اهمیت پیدا کنند. بررسی این احتمال به مطالعات بیشتر نیاز دارد.

آیا بیسفنول ها خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش می دهند؟

پاسخ قطعی به این پرسش هنوز مشخص نیست. پژوهش جدید شواهد آزمایشگاهی درباره تاثیر ترکیب برخی بیسفنول ها بر رشد طبیعی بافت پستان ارائه می دهد، اما به تنهایی برای اثبات رابطه علت و معلولی میان مواجهه با این مواد و ابتلا به سرطان کافی نیست.

برای تعیین میزان خطر در انسان، به پژوهش هایی نیاز است که مواجهه واقعی افراد با این ترکیبات را در طول زمان بررسی کنند. همچنین باید مشخص شود تغییرات مولکولی مشاهده شده در آزمایشگاه تا چه اندازه در بدن انسان رخ می دهند و آیا این تغییرات با افزایش موارد ابتلا به سرطان ارتباط دارند یا خیر.

از سوی دیگر، سرطان پستان بیماری پیچیده ای است و عوامل متعددی در ایجاد آن نقش دارند. نمی توان خطر ابتلا را تنها به یک ماده شیمیایی نسبت داد یا براساس یک مطالعه آزمایشگاهی، میزان خطر فردی را پیش بینی کرد.

جمع بندی

پژوهش محققان دانشگاه تافتس و دانشگاه بوستون نشان می دهد که ترکیب سه نوع بیسفنول، شامل BPA، BPS و BPF، می تواند در مدل آزمایشگاهی رشد طبیعی بافت پستان انسان را تغییر دهد. برخی از تغییرات مولکولی مشاهده شده نیز به الگوهای مرتبط با سرطان مهاجم لوبولار پستان شباهت داشتند. با وجود اهمیت این یافته ها، هنوز مشخص نیست این تغییرات تا چه اندازه در بدن انسان رخ می دهند یا چه تاثیری بر احتمال ابتلا به سرطان دارند. یافته های این پژوهش در مجله علمی PNAS منتشر شده است.