مصرف قند هنگام استفاده از آنتی بیوتیک چه تاثیری بر سلامت روده دارد؟

آنتی بیوتیک ها از داروهای مهم برای درمان عفونت های باکتریایی هستند، اما تاثیر آن ها همیشه به باکتری های عامل بیماری محدود نمی شود. این داروها ممکن است بخشی از باکتری های مفید روده را نیز از بین ببرند و تعادل میکروبیوم را تغییر دهند. اکنون نتایج یک پژوهش منتشر شده در مجله Nature نشان می دهد که مصرف زیاد مواد غذایی شیرین در دوران درمان با آنتی بیوتیک می تواند این اختلال را تشدید کند. این یافته، نقش تغذیه را در کنار درمان دارویی برجسته می کند.

میکروبیوم روده چیست و چرا برای بدن اهمیت دارد؟

میکروبیوم روده به مجموعه میکروارگانیسم هایی گفته می شود که در دستگاه گوارش زندگی می کنند و در فرایندهای مختلف بدن نقش دارند. این موجودات در تجزیه برخی مواد غذایی، تولید ترکیبات مفید و تنظیم عملکرد سیستم ایمنی مشارکت می کنند. تعادل میان گونه های مختلف میکروبی به حفظ سلامت روده کمک می کند و مانع از رشد بیش از اندازه برخی میکروب های بیماری زا می شود.

زمانی که این تعادل برهم می خورد، وضعیتی به نام دیس بیوز (Dysbiosis) ایجاد می شود. مصرف آنتی بیوتیک ها یکی از عواملی است که می تواند چنین تغییری را به وجود بیاورد. در این شرایط، کاهش جمعیت باکتری های محافظ ممکن است فرصت بیشتری برای رشد میکروب های فرصت طلب فراهم کند.

نتایج پژوهش جدید درباره تاثیر قند بر میکروبیوم روده

پژوهشگران دانشگاه نیویورک، مرکز سرطان City of Hope و مرکز سرطان Memorial Sloan Kettering، ارتباط میان رژیم غذایی و تغییرات میکروبیوم روده را بررسی کردند. هدف آن ها این بود که مشخص کنند مصرف مواد غذایی شیرین در دوره درمان با آنتی بیوتیک چه ارتباطی با تغییر ترکیب باکتری های روده دارد. نتایج این تحقیق در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ در مجله Nature منتشر شد.

در این پژوهش، اطلاعات مربوط به ۹۴۱۹ وعده غذایی مصرف شده توسط ۱۷۳ بیمار مبتلا به سرطان های خونی که تحت پیوند سلول های بنیادی خون ساز قرار داشتند، بررسی شد. پژوهشگران همچنین نمونه های مدفوع بیماران را در طول دوره درمان تحلیل کردند تا تغییرات میکروبیوم را ارزیابی کنند.

نتایج نشان داد که مصرف بیشتر قندها و شیرینی ها در زمان استفاده از آنتی بیوتیک با کاهش بیشتر تنوع میکروبی روده و افزایش جمعیت برخی باکتری های فرصت طلب ارتباط دارد. البته این یافته به تنهایی ثابت نمی کند که قند در تمام افراد و شرایط، چنین اثری ایجاد می کند.

کاهش تنوع باکتری های مفید روده

یکی از یافته های مهم پژوهش، ارتباط میان مصرف قند و کاهش تنوع میکروبیوم در بیماران دریافت کننده آنتی بیوتیک بود. تنوع میکروبی به تعداد و توزیع گونه های مختلف در یک محیط اشاره دارد و یکی از شاخص های بررسی وضعیت اکوسیستم روده محسوب می شود. کاهش این تنوع ممکن است توانایی میکروبیوم را برای مقاومت در برابر رشد بیش از اندازه برخی میکروب ها محدود کند.

بر اساس تحلیل پژوهشگران، به ازای هر ۱۰۰ گرم قند اضافی مصرف شده، کاهش بیشتری در تنوع آلفای میکروبیوم مشاهده شد؛ این ارتباط در زمان مواجهه با آنتی بیوتیک برجسته بود. تنوع آلفا معیاری برای سنجش تنوع میکروب ها در یک نمونه است. این عدد به معنای کاهش ۲۱ درصدی در همه افراد نیست، بلکه نتیجه یک تحلیل آماری در جمعیت مورد مطالعه است.

افزایش جمعیت باکتری انتروکوکوس فاسیوم

یافته دیگر پژوهش به باکتری Enterococcus faecium مربوط می شود. این باکتری می تواند در شرایط عادی بخشی از میکروبیوم روده باشد، اما در برخی شرایط، به ویژه در افراد بستری و دارای سیستم ایمنی تضعیف شده، به یک عامل بیماری زای فرصت طلب تبدیل می شود. برخی سویه های آن نیز در برابر آنتی بیوتیک ها مقاومت دارند و می توانند درمان عفونت را دشوار کنند.

پژوهشگران مشاهده کردند که مصرف بیشتر مواد غذایی شیرین در کنار درمان با آنتی بیوتیک با افزایش جمعیت انتروکوکوس ارتباط دارد. یکی از توضیحات احتمالی این است که آنتی بیوتیک ها با کاهش باکتری های رقیب، شرایط رشد این میکروب را فراهم می کنند و قند ممکن است این فرایند را تشدید کند.

آزمایش روی موش ها چه چیزی را نشان داد؟

برای بررسی دقیق تر ارتباط مشاهده شده در بیماران، پژوهشگران آزمایش هایی را روی موش ها انجام دادند. در این آزمایش ها، حیوانات آنتی بیوتیک بیاپنم دریافت کردند و سپس تاثیر افزودن ساکارز، نوعی قند رایج، بر جمعیت باکتری های انتروکوکوس بررسی شد. هدف این مرحله، ارزیابی این احتمال بود که مصرف قند بتواند تغییرات میکروبی ناشی از آنتی بیوتیک را تشدید کند.

نتایج نشان داد که در موش های دریافت کننده همزمان آنتی بیوتیک و ساکارز، جمعیت انتروکوکوس در روز سوم آزمایش ۱۶.۳ برابر و در روز ششم ۳۳.۴ برابر گروه دریافت کننده آنتی بیوتیک بدون ساکارز بود. این نتایج از نقش احتمالی قند در تشدید اختلال میکروبیوم حمایت می کنند، اما نتایج آزمایش حیوانی را نمی توان مستقیما به انسان تعمیم داد.

نتیجه گیری

پژوهش منتشر شده در Nature نشان می دهد که مصرف بیشتر قند و شیرینی در زمان درمان با آنتی بیوتیک با کاهش بیشتر تنوع میکروبیوم روده و افزایش جمعیت باکتری انتروکوکوس ارتباط دارد. آزمایش های انجام شده روی موش ها نیز از احتمال تشدید این اختلال در اثر مصرف ساکارز حمایت می کنند. با این حال، هنوز سازوکار دقیق این ارتباط و میزان تاثیر آن بر پیامدهای درمانی در انسان به طور کامل مشخص نشده است.

در حال حاضر، محدود کردن مصرف بیش از اندازه قندهای افزوده و رعایت یک رژیم غذایی متعادل، رویکردی منطقی برای حمایت از سلامت عمومی است. با این وجود، برای تعیین توصیه های غذایی اختصاصی در دوران مصرف آنتی بیوتیک، به ویژه در بیماران مبتلا به سرطان، انجام مطالعات بالینی بیشتر ضروری است.