کووید طولانی و تغییر میکروب های دهان و ریه؛ یافته های جدید درباره علائم ماندگار کرونا

کووید طولانی یکی از پیامدهای عفونت کرونا است که می تواند ماه ها پس از بیماری اولیه ادامه پیدا کند و بخش های مختلف بدن را تحت تاثیر قرار دهد. نتایج یک پژوهش روی ۷۷۱ بیمار نشان می دهد که ترکیب میکروب های دهان و راه های تنفسی در افرادی که علائم شدیدتر کووید طولانی دارند، با سایر بیماران تفاوت دارد. این یافته ها می توانند به درک بهتر ارتباط میان میکروبیوم، التهاب و مشکلات ماندگار پس از کرونا کمک کنند؛ با این حال، هنوز مشخص نیست که این تغییرات میکروبی علت بروز علائم هستند یا پیامد عفونت و بیماری.

کووید طولانی چیست و چه علائمی دارد؟

کووید طولانی به مجموعه ای از مشکلات جسمی و شناختی گفته می شود که پس از عفونت اولیه کرونا ادامه پیدا می کنند یا در دوره بهبودی بروز می یابند. این وضعیت در افراد مختلف شدت یکسانی ندارد و ممکن است فعالیت های روزمره، کار و تحصیل را دشوار کند. برخی بیماران پس از مدتی بهبود پیدا می کنند، اما در برخی دیگر علائم برای ماه ها باقی می مانند.

مهم ترین علائم گزارش شده در افراد مبتلا به کووید طولانی عبارت اند از:

• مشکلات تنفسی: تنگی نفس و کاهش توانایی انجام فعالیت های بدنی.
• مه مغزی: دشواری در تمرکز، توجه، یادگیری یا به خاطر سپردن اطلاعات.
• اختلالات گوارشی: درد شکم، تهوع، اسهال و کاهش اشتها.
• خستگی و کاهش توانایی فعالیت: احساس خستگی مداوم و دشواری در انجام کارهای معمول.

علائم کووید طولانی می توانند در یک فرد به صورت هم زمان ظاهر شوند و بر کیفیت زندگی او تاثیر بگذارند. به همین دلیل، شناخت سازوکارهای احتمالی این وضعیت برای توسعه روش های تشخیص و درمان اهمیت دارد.

میکروبیوم چیست و چرا در بررسی کووید طولانی اهمیت دارد؟

میکروبیوم به مجموعه میکروب های ساکن در یک محیط بدن و مواد ژنتیکی آن ها اشاره دارد. دهان، روده و دستگاه تنفسی دارای جوامع میکروبی متفاوتی هستند که ترکیب آن ها می تواند تحت تاثیر عوامل مختلفی از جمله شرایط سلامت، داروها و محیط قرار بگیرد.

پژوهش های قبلی تغییراتی را در میکروب های روده افراد مبتلا به کووید طولانی گزارش کرده بودند. از آنجا که عفونت کرونا می تواند دستگاه تنفسی را نیز درگیر کند، پژوهشگران بررسی میکروب های دهان و راه های تنفسی را برای شناخت بهتر علائم ماندگار این بیماری در نظر گرفتند.

بررسی میکروبیوم ممکن است به روشن شدن چند موضوع کمک کند:

• ارتباط با التهاب: آیا تغییر ترکیب میکروب ها با نشانه های التهاب در بدن همراه است؟
• عملکرد ریه: آیا الگوهای میکروبی مشخصی با کاهش عملکرد تنفسی ارتباط دارند؟
• علائم شناختی و گوارشی: آیا تفاوت های میکروبی با مشکلات حافظه، تمرکز و دستگاه گوارش همراه هستند؟

البته وجود ارتباط میان میکروبیوم و علائم بیماری به معنای اثبات نقش مستقیم میکروب ها در ایجاد آن علائم نیست.

پژوهش جدید درباره میکروب های دهان و ریه چه چیزی را نشان داد؟

این مطالعه توسط پژوهشگران دانشگاه داندی در بریتانیا و در چارچوب پروژه PHOSP-COVID انجام شد. در مجموع، ۷۷۱ نفر که بین فوریه ۲۰۲۰ تا مارس ۲۰۲۱ به دلیل کووید در یکی از ۳۸ بیمارستان بریتانیا بستری شده بودند، مورد بررسی قرار گرفتند.

پژوهشگران حدود پنج ماه پس از ترخیص، شدت مشکلات بیماران را ارزیابی کردند و آن ها را در چهار گروه بسیار شدید، شدید، متوسط و خفیف قرار دادند. حدود شش ماه پس از ترخیص نیز از بزاق و خلط افراد نمونه گرفتند تا میکروب های دهان و راه های تنفسی آن ها را بررسی کنند.

محققان با تحلیل ماده ژنتیکی نمونه ها، ترکیب میکروبی را شناسایی کردند و نتایج را با شدت علائم بیماران مقایسه کردند. یافته ها نشان دادند که ترکیب میکروب های دهان و ریه در افرادی که علائم بسیار شدید کووید طولانی داشتند، با افرادی که علائم خفیف تری گزارش کرده بودند، تفاوت داشت.

از مهم ترین نتایج این پژوهش می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تفاوت در ترکیب میکروبی: الگوی میکروب های دهان و راه های تنفسی در افراد دارای علائم بسیار شدید متفاوت بود.
• ارتباط با عملکرد ریه: برخی تغییرات میکروبی با کاهش عملکرد تنفسی همراه بودند.
• ارتباط با علائم شناختی: تفاوت های میکروبی با مشکلات حافظه، توجه و تمرکز ارتباط داشتند.
• ارتباط با مشکلات گوارشی: برخی الگوهای میکروبی با درد شکم، تهوع، اسهال و کاهش اشتها همراه بودند.

این نتایج نشان می دهند که بررسی میکروب های دهان و راه های تنفسی می تواند یکی از مسیرهای پژوهشی برای شناخت بهتر کووید طولانی باشد.

باکتری های تولیدکننده اسید لاکتیک چه ارتباطی با کووید طولانی دارند؟

یکی از یافته های گزارش شده در این مطالعه، ارتباط میان فراوانی بیشتر برخی باکتری های تولیدکننده اسید لاکتیک و شدت علائم کووید طولانی بود. این تغییرات همچنین با نشانه های التهاب در نمونه های خون بیماران همراه بودند.

باکتری های تولیدکننده اسید لاکتیک گروهی متنوع از میکروب ها هستند و نمی توان همه آن ها را مضر دانست. اثر هر گونه یا سویه باکتریایی به ویژگی های زیستی آن و محیطی که در آن زندگی می کند بستگی دارد. بنابراین، افزایش فراوانی یک گروه میکروبی به تنهایی نشان نمی دهد که آن گروه عامل بیماری است.

در تفسیر این یافته باید به چند نکته توجه کرد:

• ارتباط با التهاب: همراهی تغییرات میکروبی با نشانگرهای التهاب، یک ارتباط مشاهده شده است و علت آن هنوز مشخص نیست.
• نامشخص بودن نقش مستقیم باکتری ها: ممکن است تغییرات میکروبی در ایجاد علائم نقش داشته باشند یا در نتیجه بیماری و تغییرات بدن به وجود آمده باشند.
• نیاز به بررسی بیشتر: برای مشخص شدن نقش هر گروه میکروبی، به پژوهش های تکمیلی نیاز است.

آیا تغییر میکروب های دهان و ریه علت کووید طولانی است؟

یکی از مهم ترین محدودیت های این پژوهش آن است که رابطه علت و معلولی را اثبات نمی کند. از آنجا که بررسی نمونه های میکروبی پس از عفونت و ترخیص بیماران انجام شده است، مشخص نیست که تفاوت های مشاهده شده پیش از ابتلا وجود داشته اند یا در جریان بیماری ایجاد شده اند.

همچنین هنوز معلوم نیست که ترکیب میکروب های دهان و راه های تنفسی در سال های بعد چگونه تغییر می کند و آیا با بهبود بیمار به وضعیت قبلی نزدیک می شود یا خیر. برای پاسخ به این پرسش ها، پژوهشگران باید افراد را در دوره های زمانی طولانی تر بررسی کنند و تغییرات میکروبی را در کنار وضعیت بالینی آن ها بسنجند.

شناخت دقیق این ارتباط ممکن است در آینده به شناسایی نشانگرهای زیستی یا بررسی راهکارهای درمانی جدید کمک کند، اما در حال حاضر نمی توان بر اساس این یافته ها درمان مشخصی با هدف تغییر میکروبیوم برای کووید طولانی توصیه کرد.

جمع بندی

پژوهشی روی ۷۷۱ بیمار بهبود یافته از کووید نشان داده است که ترکیب میکروب های دهان و راه های تنفسی در افراد دارای علائم بسیار شدید کووید طولانی با سایر بیماران تفاوت دارد. برخی تغییرات میکروبی نیز با کاهش عملکرد ریه، مشکلات شناختی، علائم گوارشی و نشانه های التهاب همراه بوده اند.

این یافته ها مسیر تازه ای برای بررسی سازوکارهای احتمالی کووید طولانی فراهم می کنند، اما هنوز مشخص نیست که تغییرات میکروبی علت علائم هستند یا پیامد بیماری. بنابراین، برای تعیین اهمیت بالینی این ارتباط و بررسی کاربردهای احتمالی آن در تشخیص و درمان، به مطالعات طولانی مدت و پژوهش های بیشتری نیاز است. نتایج این تحقیق در نشریه علمی European Respiratory Journal منتشر شده است.