محدود کردن زمان غذا خوردن؛ راهکاری جدید برای حفظ سلامت مغز و کاهش افت شناختی در سالمندی

با افزایش سن، کاهش تدریجی توانایی های شناختی مانند حافظه، تمرکز و حل مسئله به یکی از نگرانی های مهم سلامت تبدیل شده است. اگرچه عواملی مانند ژنتیک و سن نقش مهمی در افزایش خطر زوال شناختی دارند، پژوهش های جدید نشان می دهند سبک زندگی نیز می تواند در سرعت این روند تاثیرگذار باشد.

یکی از روش هایی که در سال های اخیر توجه دانشمندان را به خود جلب کرده، محدود کردن زمان غذا خوردن یا Time Restricted Eating است. در این روش، فرد به جای تمرکز تنها بر مقدار کالری یا نوع مواد غذایی، زمان مشخصی را برای مصرف وعده ها تعیین می کند و در ساعات باقی مانده روز غذا نمی خورد.

نتایج یک پژوهش مقدماتی نشان می دهد غذا خوردن در یک بازه زمانی حدود ۹ ساعته و پرهیز از مصرف غذا در ساعات نزدیک به خواب، ممکن است به حفظ عملکرد شناختی در سالمندان کمک کند. البته مانند بسیاری از یافته های اولیه پزشکی، هنوز برای اعلام یک نتیجه قطعی زود است و باید تحقیقات گسترده تری انجام شود.

محدود کردن ساعت غذا خوردن چگونه می تواند روی مغز تاثیر بگذارد؟

محدود کردن زمان مصرف غذا به این معنا است که فرد تمام وعده های غذایی خود را در یک بازه مشخص از روز مصرف می کند و برای چند ساعت باقی مانده، بدن وارد حالت ناشتایی می شود.

پژوهشگران معتقدند این روش ممکن است از طریق چند مسیر مختلف بر سلامت مغز اثر بگذارد. هماهنگ شدن زمان غذا خوردن با ساعت زیستی بدن، بهبود عملکرد متابولیسم، کاهش التهاب و تنظیم بهتر قند خون از جمله عواملی هستند که می توانند در سلامت مغز نقش داشته باشند.

بدن انسان دارای یک ریتم شبانه روزی یا Circadian Rhythm است که بسیاری از فرآیندهای زیستی مانند خواب، هورمون ها، سوخت و ساز و عملکرد سلول ها را تنظیم می کند. غذا خوردن در ساعات پایانی شب می تواند این ریتم را مختل کند، زیرا بدن در آن زمان برای استراحت و بازسازی آماده می شود، نه پردازش حجم زیادی از انرژی دریافتی.

نتایج مطالعه جدید درباره تاثیر زمان غذا خوردن بر توان شناختی

یک مطالعه آزمایشی که توسط پژوهشگران دانشگاه راتگرز آمریکا انجام شده، تاثیر محدود کردن زمان غذا خوردن را بر عملکرد شناختی زنان سالمند بررسی کرده است.

در این پژوهش، ۴۷ زن بین ۵۰ تا ۷۹ سال که دارای اضافه وزن یا چاقی بودند، به مدت ۶ ماه تحت بررسی قرار گرفتند. تمام شرکت کنندگان موظف بودند روزانه حدود ۵۰۰ کالری از مصرف غذایی خود کاهش دهند.

در میان این افراد، ۲۶ نفر علاوه بر کاهش کالری، برنامه محدودیت زمانی غذا خوردن را نیز اجرا کردند. این گروه وعده های غذایی خود را در یک بازه حدود ۹ ساعته مصرف کردند؛ برای مثال، غذا خوردن آن ها از ساعت ۱۰ صبح تا ۶ عصر انجام می شد.

گروه دوم نیز کاهش کالری مشابهی داشتند، اما وعده های غذایی خود را در یک بازه زمانی حدود ۱۲ ساعته مصرف کردند و محدودیت مشخصی برای ساعات غذا خوردن نداشتند.

پس از پایان دوره شش ماهه، هر دو گروه کاهش وزن تقریبا مشابهی داشتند و به طور میانگین حدود ۷ کیلوگرم وزن کم کردند. با این حال، تفاوت هایی در برخی آزمون های شناختی مشاهده شد.

عملکرد بهتر در حل مسئله و برنامه ریزی فضایی

نتایج آزمون های شناختی نشان داد افرادی که غذا خوردن خود را به بازه زمانی کوتاه تری محدود کرده بودند، در برخی مهارت های ذهنی مانند برنامه ریزی فضایی و حل مسئله عملکرد بهتری داشتند.

همچنین نشانه هایی از بهبود در حافظه و یادگیری مشاهده شد و این افراد در بعضی آزمون ها خطاهای کمتری انجام دادند. با این حال، در همه بخش های شناختی تفاوت مشخصی دیده نشد. برای مثال، در آزمون های مربوط به سرعت واکنش و انجام چند کار هم زمان، عملکرد دو گروه تقریبا مشابه بود.

سو شیپسیس، پژوهشگر حوزه تغذیه در دانشگاه راتگرز، اثر مشاهده شده را قابل توجه اما محدود توصیف کرده است. به گفته او، این یافته ها نشان می دهند زمان بندی غذا خوردن ممکن است علاوه بر کاهش وزن، روی بعضی جنبه های عملکرد مغز نیز تاثیر داشته باشد.

البته باید توجه داشت که این مطالعه تعداد شرکت کنندگان کمی داشته و هنوز نمی توان از آن نتیجه گرفت که محدود کردن ساعت غذا خوردن به طور قطعی از زوال عقل جلوگیری می کند.

چرا غذا خوردن دیر هنگام ممکن است برای بدن مضر باشد؟

یکی از فرضیه های اصلی پژوهشگران این است که خوردن غذا در ساعات پایانی روز می تواند بر عملکرد متابولیک بدن تاثیر منفی بگذارد.

وقتی فرد در اواخر شب غذاهای سنگین مصرف می کند، بدن ممکن است نتواند مانند ساعات ابتدایی روز انرژی دریافتی را به خوبی مدیریت کند. این موضوع می تواند بر سطح قند خون، حساسیت به انسولین، فشار خون و التهاب تاثیر بگذارد.

برخی تحقیقات نشان داده اند که کاهش مصرف غذا در ساعات پایانی شب ممکن است با بهبود شاخص های سلامت متابولیک همراه باشد. بهبود کنترل قند خون، کاهش التهاب و عملکرد بهتر عروق از جمله مکانیسم هایی هستند که می توانند به صورت غیر مستقیم از سلامت مغز حمایت کنند.

وندی هال، رئیس علوم تغذیه در کینگ کالج لندن، معتقد است محدود کردن زمان غذا خوردن می تواند یک روش قابل بررسی برای حمایت از سلامت شناختی در افراد میانسال و سالمند دارای اضافه وزن باشد.

ارتباط چاقی با افزایش خطر زوال عقل

چاقی تنها یک مشکل مربوط به وزن نیست و می تواند بر عملکرد بسیاری از سیستم های بدن تاثیر بگذارد. تحقیقات نشان داده اند اضافه وزن در میانسالی می تواند خطر ابتلا به زوال عقل را در سال های بعد افزایش دهد.

زوال عقل و بیماری آلزایمر از مهم ترین مشکلات سلامت عمومی در جهان هستند. عواملی مانند افزایش سن و ژنتیک قابل تغییر نیستند، اما بسیاری از متخصصان معتقدند بخشی از عوامل خطر مرتبط با سبک زندگی را می توان مدیریت کرد.

فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل، خواب کافی، کنترل فشار خون، مدیریت دیابت و حفظ وزن سالم از جمله اقداماتی هستند که می توانند به کاهش احتمال افت شناختی کمک کنند.

به همین دلیل، پژوهش درباره زمان بندی غذا خوردن اهمیت پیدا کرده است؛ زیرا ممکن است یک تغییر ساده در سبک زندگی، در کنار سایر عوامل، به سلامت بلندمدت مغز کمک کند.

آیا محدود کردن زمان غذا خوردن برای همه مناسب است؟

با وجود نتایج امیدوارکننده، محدود کردن ساعت غذا خوردن برای همه افراد مناسب نیست و نباید بدون توجه به شرایط فردی اجرا شود.

افراد مبتلا به دیابت، کسانی که داروهای خاص مصرف می کنند، سالمندان بسیار ضعیف، افراد دارای سابقه اختلالات تغذیه ای و برخی بیماران مزمن باید پیش از تغییر برنامه غذایی با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند.

همچنین کیفیت غذا همچنان اهمیت زیادی دارد. محدود کردن زمان غذا خوردن نمی تواند جایگزین یک رژیم غذایی سالم شود. مصرف کافی پروتئین، سبزیجات، فیبر، چربی های مفید و مواد مغذی برای حفظ سلامت بدن و مغز ضروری است.

به عبارت دیگر، ساعت غذا خوردن مهم است، اما محتوای بشقاب نیز همچنان نقش خودش را دارد. بدن انسان هنوز آن قدر پیچیده است که با یک ساعت روی دیوار اداره نشود، هرچند ظاهرا دانشمندان تلاش می کنند حداقل برنامه غذایی را کمی منظم تر کنند.

جمع بندی

مطالعات جدید نشان می دهند محدود کردن زمان غذا خوردن و پرهیز از مصرف غذا در ساعات پایانی شب ممکن است علاوه بر کمک به کنترل وزن، تاثیر مثبتی بر برخی جنبه های عملکرد شناختی داشته باشد.

در یک پژوهش کوچک روی زنان سالمند دارای اضافه وزن، افرادی که وعده های غذایی خود را در یک بازه ۹ ساعته مصرف کردند، در برخی آزمون های حل مسئله و برنامه ریزی ذهنی عملکرد بهتری نشان دادند.

با این حال، این نتایج هنوز مقدماتی هستند و نمی توان محدود کردن ساعت غذا خوردن را به عنوان درمان یا روش قطعی پیشگیری از افت شناختی معرفی کرد. تحقیقات آینده مشخص خواهد کرد که آیا این شیوه می تواند به یکی از ابزارهای موثر برای حفظ سلامت مغز در دوران سالمندی تبدیل شود یا خیر.

در حال حاضر، بهترین رویکرد برای حمایت از مغز همچنان ترکیبی از تغذیه سالم، فعالیت بدنی، خواب کافی و مدیریت عوامل خطر شناخته شده است.