تماشای زیاد تلویزیون می تواند مغز را کوچک تر کند؛ حتی اگر ورزش کنید

سال ها است که متخصصان درباره پیامدهای کم تحرکی و نشستن طولانی مدت هشدار می دهند، اما پژوهش های جدید نشان می دهند همه انواع نشستن اثر یکسانی بر مغز ندارند. نتایج یک مطالعه بلندمدت حاکی از آن است که ساعت های طولانی تماشای تلویزیون می تواند با تغییرات ساختاری در مغز و افزایش خطر افت عملکرد شناختی همراه باشد؛ در حالی که نشستن برای کار، مطالعه یا فعالیت های ذهنی چنین اثری را نشان نمی دهد. این یافته بار دیگر اهمیت فعالیت های ذهنی و سبک زندگی فعال را در حفظ سلامت مغز یادآوری می کند.

تماشای زیاد تلویزیون چگونه بر مغز تاثیر می گذارد؟

پژوهشگران در این مطالعه بررسی کردند که آیا نوع فعالیت افراد هنگام نشستن می تواند بر سلامت مغز در سال های آینده تاثیر بگذارد یا خیر. نتایج نشان داد صرف نشستن مشکل اصلی نیست، بلکه میزان درگیری ذهنی در آن زمان نقش تعیین کننده ای دارد.

تماشای طولانی مدت تلویزیون یک فعالیت شناختی منفعل محسوب می شود. در این وضعیت، مغز نسبت به زمانی که فرد در حال مطالعه، برنامه ریزی، حل مسئله یا انجام فعالیت های فکری است، تحریک بسیار کمتری دریافت می کند. همین تفاوت می تواند در بلند مدت بر ساختار مغز تاثیر بگذارد.

پژوهش چگونه انجام شد؟

برای رسیدن به نتایج دقیق، محققان اطلاعات سلامت و سبک زندگی ۱۷۱۲ نفر را طی حدود ۲۴ سال بررسی کردند. شرکت کنندگان در ابتدای مطالعه میزان تماشای تلویزیون در اوقات فراغت و همچنین مدت زمان نشستن در محل کار را گزارش کردند.

پس از گذشت حدود دو دهه، زمانی که بیشتر شرکت کنندگان در دهه هفتم زندگی خود قرار داشتند، از مغز آن ها با استفاده از تصویربرداری ام آر آی اسکن گرفته شد. پژوهشگران تغییرات بخش هایی از مغز را که در مراحل اولیه بیماری آلزایمر آسیب پذیر هستند، به همراه حجم ضایعات ماده سفید مغز بررسی کردند.

نتایج تحقیق چه چیزی را نشان داد؟

مقایسه تصاویر مغزی نشان داد افرادی که زمان زیادی را صرف تماشای تلویزیون کرده بودند، نسبت به سایر شرکت کنندگان تغییرات بیشتری در ساختار مغز داشتند. در مقابل، افرادی که بیشتر زمان نشستن خود را به کارهای فکری اختصاص داده بودند، وضعیت بهتری از نظر سلامت مغزی داشتند.

بررسی ها نشان داد:

• حجم بعضی نواحی مغز در افرادی که تلویزیون زیادی تماشا می کردند کمتر بود.
• میزان ضایعات ماده سفید مغز در این افراد بیشتر مشاهده شد.
• نشستن هنگام کار یا مطالعه با این تغییرات منفی ارتباط معناداری نداشت.
• نوع فعالیت ذهنی هنگام نشستن، اهمیت بیشتری نسبت به مدت زمان نشستن داشت.

ضایعات ماده سفید مغز چیست؟

یکی از مهم ترین شاخص هایی که در این پژوهش بررسی شد، حجم ضایعات ماده سفید یا White Matter Hyperintensities بود. این تغییرات معمولا در تصویربرداری ام آر آی دیده می شوند و با بیماری های عروق کوچک مغز، افزایش خطر سکته مغزی، کاهش توانایی های شناختی و زوال عقل ارتباط دارند.

افزایش این ضایعات همیشه به معنای ابتلا به آلزایمر نیست، اما متخصصان آن را یکی از نشانه های مهم پیری مغز و کاهش سلامت سیستم عصبی می دانند. به همین دلیل، کاهش عوامل خطرساز می تواند در حفظ عملکرد شناختی در سال های سالمندی موثر باشد.

چرا مطالعه و کار چنین اثری ندارند؟

نشستن هنگام انجام فعالیت های ذهنی با تماشای تلویزیون تفاوت اساسی دارد. هنگام مطالعه، نوشتن، تحلیل اطلاعات یا حل مسئله، بخش های مختلف مغز به طور هم زمان فعال می شوند و ارتباطات عصبی جدید شکل می گیرد.

فعالیت های شناختی می توانند به تقویت ذخیره شناختی مغز کمک کنند. این مفهوم به توانایی مغز برای مقابله با تغییرات ناشی از افزایش سن یا برخی بیماری های عصبی اشاره دارد. به همین دلیل، پژوهشگران معتقدند کیفیت فعالیت ذهنی اهمیت بیشتری نسبت به حالت فیزیکی بدن هنگام نشستن دارد.

چرا تاثیر منفی تماشای تلویزیون در مردان بیشتر بود؟

نتایج این مطالعه نشان داد ارتباط میان تماشای طولانی تلویزیون و تغییرات ساختاری مغز در مردان قوی تر از زنان بوده است. اگرچه علت دقیق این تفاوت هنوز مشخص نیست، اما پژوهشگران چند احتمال را مطرح کرده اند.

ممکن است مردان زمان بیشتری را بدون وقفه پای تلویزیون سپری کنند؛ به ویژه هنگام تماشای مسابقات ورزشی یا فیلم های طولانی. همچنین تفاوت های هورمونی، ویژگی های زیستی، الگوی فعالیت روزانه و سبک زندگی نیز می توانند در این تفاوت نقش داشته باشند.

البته محققان تاکید می کنند که برای تایید این فرضیه ها به مطالعات بیشتری نیاز است و نباید این یافته به همه افراد تعمیم داده شود.

آیا ورزش می تواند این آسیب را جبران کند؟

یکی از مهم ترین یافته های این پژوهش این بود که فعالیت بدنی منظم نتوانست اثرات منفی تماشای طولانی تلویزیون را به طور کامل از بین ببرد.

این موضوع به معنای بی فایده بودن ورزش نیست. ورزش همچنان یکی از موثرترین راهکارهای حفظ سلامت مغز، قلب و عروق محسوب می شود، اما نمی تواند به تنهایی پیامدهای ساعت ها فعالیت ذهنی منفعل را جبران کند.

متخصصان توصیه می کنند علاوه بر ورزش روزانه، مدت زمان تماشای تلویزیون نیز مدیریت شود و در طول روز، فعالیت های ذهنی مانند مطالعه، یادگیری مهارت های جدید، حل جدول، نواختن ساز یا تعاملات اجتماعی نیز در برنامه روزانه قرار گیرد.

چگونه از سلامت مغز محافظت کنیم؟

پژوهش های مختلف نشان داده اند که سلامت مغز تنها به ژنتیک وابسته نیست و سبک زندگی نقش بسیار مهمی در کاهش خطر زوال شناختی دارد. ایجاد عادت های سالم از میانسالی می تواند احتمال بروز مشکلات شناختی در سالمندی را کاهش دهد.

برای حفظ سلامت مغز بهتر است:

• مدت زمان تماشای تلویزیون و سایر نمایشگرهای غیرفعال را محدود کنید.
• در طول روز مطالعه، یادگیری و فعالیت های ذهنی را در برنامه خود قرار دهید.
• هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه از جای خود بلند شوید و چند دقیقه حرکت کنید.
• فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و تغذیه سالم را جدی بگیرید.
• ارتباطات اجتماعی و گفتگوهای روزانه را حفظ کنید.
• عوامل خطر مانند فشار خون بالا، دیابت و کلسترول را کنترل کنید.

جمع بندی

نتایج این مطالعه بلندمدت نشان می دهد که همه انواع کم تحرکی اثر یکسانی بر مغز ندارند. آنچه بیش از مدت زمان نشستن اهمیت دارد، نوع فعالیتی است که فرد هنگام نشستن انجام می دهد. تماشای طولانی و منفعل تلویزیون با کاهش حجم برخی نواحی مغز و افزایش ضایعات ماده سفید ارتباط دارد، در حالی که مطالعه، کارهای فکری و فعالیت های شناختی چنین ارتباطی نشان نداده اند.

اگرچه ورزش نقش مهمی در حفظ سلامت بدن و مغز دارد، اما جایگزین کاهش زمان تماشای تلویزیون و افزایش فعالیت های ذهنی نیست. انتخاب سبک زندگی فعال، یادگیری مداوم و محدود کردن رفتارهای کم تحرک می تواند یکی از بهترین سرمایه گذاری ها برای حفظ سلامت مغز در سال های آینده باشد.