داروهای لاغری مثل اوزمپیک چگونه وزن کم می کنند؟ نقش عجیب «نورون های گرسنگی» در کاهش وزن

داروهای کاهش وزن از گروه آگونیست های گیرنده GLP-1 مانند سماگلوتاید، که ماده فعال داروهایی مانند وگووی و اوزمپیک است، در سال های اخیر به یکی از مهم ترین درمان های دارویی چاقی تبدیل شده اند. اثر این داروها معمولا با کاهش اشتها و دریافت کالری توضیح داده می شود، اما پژوهش های جدید نشان می دهند داستان احتمالا پیچیده تر از «کمتر غذا خوردن» است.

مطالعه ای تازه از پژوهشگران دانشگاه ییل نشان داده است که در موش های ماده، عملکرد طبیعی گروهی از نورون های مغزی موسوم به AgRP برای حفظ اثر کامل سماگلوتاید بر کاهش وزن اهمیت دارد. نکته عجیب اینجاست که AgRP معمولا به عنوان یکی از مهم ترین مدارهای عصبی تحریک کننده گرسنگی شناخته می شود.

نورون های AgRP چیستند و چرا به آنها نورون های گرسنگی می گویند؟

مغز برای کنترل وزن بدن فقط به میزان غذایی که می خوریم توجه نمی کند. مجموعه ای از پیام های عصبی و هورمونی به طور مداوم وضعیت انرژی بدن را بررسی می کنند و بر گرسنگی، سیری، مصرف انرژی و ذخیره چربی اثر می گذارند. نورون های AgRP یکی از اجزای مهم این سیستم هستند و عمدتا در هیپوتالاموس قرار دارند.

وقتی بدن با کمبود انرژی مواجه می شود، فعالیت این نورون ها افزایش پیدا می کند و رفتارهای مرتبط با غذا خوردن و حفظ انرژی را تقویت می کنند. به همین دلیل در بسیاری از منابع از آنها با عنوان «نورون های گرسنگی» یاد می شود. با این حال، نقش AgRP به تحریک اشتها محدود نمی شود و این نورون ها در تنظیم گسترده تر تعادل انرژی بدن نیز مشارکت دارند.

افزایش فعالیت AgRP معمولا با افزایش میل به غذا ارتباط دارد.
این نورون ها در پاسخ بدن به کمبود انرژی نقش دارند.
AgRP با سازوکارهای عصبی و متابولیکی مرتبط با مصرف و ذخیره انرژی در ارتباط است.
بنابراین حذف یا خاموش کردن این نورون ها لزوما فقط به معنای «کمتر گرسنه شدن» نیست.

سماگلوتاید چگونه باعث کاهش وزن می شود؟

سماگلوتاید یک آگونیست گیرنده GLP-1 است؛ یعنی اثر هورمون طبیعی GLP-1 را تقلید می کند. GLP-1 پس از دریافت غذا در بدن ترشح می شود و در تنظیم اشتها، قند خون و عملکرد دستگاه گوارش نقش دارد. داروهای این گروه با اثرگذاری بر این مسیر، دریافت انرژی را کاهش داده و احساس سیری را افزایش می دهند.

شواهد بالینی نشان داده اند که بخش مهمی از کاهش وزن ناشی از سماگلوتاید از طریق کاهش دریافت کالری و اشتها اتفاق می افتد. این دارو همچنین تخلیه معده را به تاخیر می اندازد و بر مدارهای مغزی مرتبط با سیری اثر می گذارد.

کاهش اشتها و دریافت کالری
افزایش احساس سیری
تاخیر در تخلیه معده
اثرگذاری بر مدارهای عصبی مرتبط با تنظیم اشتها
بهبود تنظیم قند خون از طریق افزایش ترشح وابسته به گلوکز انسولین و کاهش گلوکاگون

به همین دلیل، اثر سماگلوتاید را نمی توان فقط به یک مسیر یا یک بخش از بدن نسبت داد.

پژوهش جدید چه چیزی درباره نورون های گرسنگی نشان داد؟

پژوهشگران دانشگاه ییل برای بررسی نقش AgRP، عملکرد این نورون ها را در مدل های مختلف موش های ماده مختل کردند و سپس حیوانات را با سماگلوتاید تحت درمان قرار دادند. آنها علاوه بر وزن بدن، میزان دریافت غذا، مصرف انرژی و تغییرات متابولیکی را نیز بررسی کردند.

نتیجه غیرمنتظره بود: اگرچه سماگلوتاید همچنان باعث شد موش هایی که عملکرد AgRP آنها مختل شده بود غذای کمتری بخورند، این حیوانات نتوانستند کاهش وزن ایجاد شده را به خوبی حفظ کنند. در مقابل، موش هایی که مدار AgRP آنها سالم بود، کاهش وزن خود را بهتر حفظ کردند.

اختلال در عملکرد AgRP، اثر کامل سماگلوتاید بر کاهش وزن را کاهش داد.
کاهش مصرف غذا همچنان وجود داشت.
با وجود کمتر غذا خوردن، بخشی از وزن از دست رفته دوباره برگشت.
این تفاوت در موش های ماده برجسته بود و در موش های نر همان الگو به شکل مشابه مشاهده نشد.

چرا با وجود کمتر غذا خوردن، موش ها دوباره وزن گرفتند؟

اگر کاهش وزن فقط نتیجه کمتر غذا خوردن بود، انتظار می رفت موش هایی که همچنان غذای کمتری دریافت می کردند، کاهش وزن خود را نیز حفظ کنند. اما چنین اتفاقی نیفتاد.

بررسی های بیشتر نشان داد که اختلال در نورون های AgRP با کاهش توانایی بدن برای بسیج انرژی ذخیره شده در بافت چربی همراه بود. به عبارت ساده، این نورون ها ظاهرا فقط در تصمیم مغز برای «غذا بخور» نقش ندارند، بلکه می توانند به هماهنگ کردن پاسخ متابولیکی بدن در شرایط کمبود انرژی نیز کمک کنند.

اختلال در AgRP، بسیج انرژی ذخیره شده در چربی را کاهش داد.
فعالیت و سازگاری های سلولی این نورون ها در طول درمان با سماگلوتاید تغییر کرد.
تغییراتی در عملکرد میتوکندری و ارتباطات سیناپسی این نورون ها مشاهده شد.
پژوهشگران یک مسیر مرتبط با گلوکوکورتیکوئیدها و AgRP را نیز در این سازوکار شناسایی کردند.

آیا این یافته درباره انسان هم صدق می کند؟

هنوز نمی توان چنین نتیجه ای گرفت. مهم ترین محدودیت این مطالعه آن است که آزمایش ها روی موش ها انجام شده اند و بخش اصلی یافته های مورد بحث در موش های ماده به دست آمده است. علاوه بر این، نقش AgRP بسته به جنسیت، نوع رژیم غذایی و روش ایجاد اختلال در نورون ها متفاوت بود.

بنابراین فعلا نباید این یافته را به این معنا تفسیر کرد که پاسخ افراد به اوزمپیک یا وگووی مستقیما به عملکرد AgRP وابسته است. برای مشخص شدن ارتباط این سازوکار با انسان، مطالعات انسانی و تحقیقات بیشتری لازم است.

از طرف دیگر، اثربخشی سماگلوتاید در کاهش وزن در انسان به خوبی در کارآزمایی های بالینی نشان داده شده است. برای مثال، در یک مطالعه بزرگ، افراد دریافت کننده سماگلوتاید 2.4 میلی گرم به طور میانگین حدود 14.9 درصد از وزن اولیه خود را طی 68 هفته از دست دادند.

جمع بندی

داروهای GLP-1 مانند سماگلوتاید بدون تردید یکی از مهم ترین تحولات سال های اخیر در درمان دارویی چاقی هستند، اما نحوه عملکرد آنها احتمالا بسیار پیچیده تر از خاموش کردن احساس گرسنگی است. پژوهش جدید نشان می دهد در موش های ماده، نورون های AgRP که معمولا به عنوان «نورون های گرسنگی» شناخته می شوند، می توانند برای حفظ اثر کاهش وزن ناشی از سماگلوتاید نقش مهمی داشته باشند.

نکته مهم این است که این مطالعه یک پژوهش پیش بالینی روی حیوانات است و هنوز نمی توان نتیجه آن را مستقیما به انسان تعمیم داد. در انسان، سماگلوتاید همچنان عمدتا از طریق کاهش دریافت انرژی، افزایش سیری و اثرگذاری بر مسیرهای متابولیکی و عصبی باعث کاهش وزن می شود.

این یافته جدید بیشتر از آنکه داستان قبلی درباره داروهای لاغری را رد کند، یک لایه تازه به آن اضافه می کند: مغز هنگام کاهش وزن فقط گرسنگی را کنترل نمی کند؛ بلکه در هماهنگی پاسخ متابولیکی بدن نیز نقش دارد.

چه امتیازی به این پست میدهید ؟