اختلالات کف لگن و ناباروری؛ آیا درد لگن و واژینیسموس می توانند درمان ناباروری را دشوار کنند؟

وقتی صحبت از ناباروری می شود، معمولا توجه اصلی به تخمدان ها، رحم، لوله های رحمی، کیفیت اسپرم و عوامل هورمونی معطوف است. اما گاهی یک بخش کمتر دیده شده از سلامت زنان، یعنی عضلات کف لگن، نیز می تواند در تجربه فرد از رابطه جنسی و روند درمان ناباروری نقش داشته باشد.

اختلال عملکرد کف لگن معمولا علت مستقیم ناباروری محسوب نمی شود، اما مشکلاتی مانند درد مزمن لگن، انقباض بیش از حد عضلات، واژینیسموس و درد هنگام رابطه جنسی می توانند رابطه جنسی و بعضی معاینات یا اقدامات درمانی را دشوار و آزاردهنده کنند.

به همین دلیل، توجه به سلامت کف لگن می تواند بخشی از یک ارزیابی جامع در زنانی باشد که همراه با ناباروری، علائم لگنی یا مشکلات جنسی نیز دارند.

اختلال کف لگن چیست و چه ارتباطی با ناباروری دارد؟

کف لگن مجموعه ای از عضلات و بافت های حمایتی است که از اندام هایی مانند مثانه، رحم و روده حمایت می کند و در کنترل ادرار و مدفوع، عملکرد جنسی و برخی حرکات بدن نقش دارد. این عضلات باید بتوانند هم به اندازه کافی منقبض شوند و هم در زمان مناسب کاملا شل شوند.

بنابراین، اختلال کف لگن فقط به ضعیف شدن عضلات محدود نمی شود. در بعضی زنان، مشکل اصلی افزایش فعالیت عضلات و ناتوانی در شل کردن آنهاست. این وضعیت می تواند با درد لگنی، درد هنگام دخول و حساسیت عضلات همراه باشد.

نکته مهم این است که اختلال کف لگن به طور معمول علت مستقیم ناباروری نیست. اما اگر درد یا انقباض عضلات رابطه جنسی را دشوار کند، ممکن است به صورت غیر مستقیم بر تلاش برای بارداری طبیعی تاثیر بگذارد.

آیا واژینیسموس می تواند بارداری را دشوار کند؟

واژینیسموس با انقباض غیر ارادی عضلات اطراف واژن هنگام تلاش برای دخول همراه است و می تواند باعث درد، ترس از دخول یا دشواری در برقراری رابطه جنسی شود. در نتیجه، در برخی افراد رابطه جنسی کامل و منظم برای بارداری طبیعی دشوار می شود.

البته وجود واژینیسموس به این معنا نیست که فرد حتما نابارور است. بسیاری از عوامل ناباروری ارتباطی با واژینیسموس ندارند و حتی در صورت وجود آن نیز روش های مختلفی برای درمان مشکل و در صورت نیاز استفاده از روش های کمک باروری وجود دارد.

از طرف دیگر، واژینیسموس نباید صرفا به عنوان یک مشکل روانی یا یک مشکل عضلانی در نظر گرفته شود. عوامل جسمی، روانی، تجربه های قبلی درد، اضطراب و الگوهای محافظتی بدن می توانند در شکل گیری و تداوم آن نقش داشته باشند. مرورهای جدید نیز درمان های ترکیبی مانند فیزیوتراپی کف لگن، مداخلات روانشناختی و سایر روش های متناسب با شرایط فرد را مورد بررسی قرار داده اند.

ارتباط اندومتریوز با درد و اختلال عضلات کف لگن

اندومتریوز یکی از بیماری هایی است که می تواند با درد مزمن لگن و درد هنگام رابطه جنسی همراه باشد. این بیماری در زنان سنین باروری شایع است و در برخی افراد با ناباروری نیز ارتباط دارد.

درد مداوم لگنی می تواند باعث شود عضلات کف لگن برای مدت طولانی در وضعیت انقباض یا فعالیت بیش از حد باقی بمانند. مطالعات انجام شده در زنان مبتلا به اندومتریوز، شیوع بالاتری از افزایش تون عضلات کف لگن، دشواری در شل کردن این عضلات و علائم درد لگنی را گزارش کرده اند.

در نتیجه ممکن است یک چرخه شکل بگیرد: درد باعث افزایش فعالیت عضلات می شود و افزایش فعالیت عضلات نیز می تواند حساسیت و درد را بیشتر کند. البته این ارتباط در همه افراد یکسان نیست و درد لگنی علت های متعدد جسمی و روانی دارد؛ بنابراین نباید هر درد لگنی را به اختلال کف لگن نسبت داد.

چه علائمی می توانند نشانه نیاز به بررسی کف لگن باشند؟

همه زنانی که برای ناباروری مراجعه می کنند به ارزیابی تخصصی کف لگن نیاز ندارند. با این حال، وجود برخی علائم می تواند نشان دهد که بررسی این بخش نیز ارزشمند است.

اگر این علائم همراه با مشکلات باروری وجود داشته باشند، بهتر است در جلسه مشاوره با متخصص زنان یا متخصص ناباروری مطرح شوند. پنهان کردن درد به دلیل خجالت فقط باعث می شود بخشی از مشکل از دید پزشک باقی بماند، و بدن هم متاسفانه با خجالت شما قرارداد محرمانگی ندارد.

علائمی که می توانند نیاز به بررسی بیشتر داشته باشند عبارتند از:

• درد هنگام دخول یا بعد از رابطه جنسی
• احساس انقباض غیر ارادی هنگام دخول
• درد مداوم یا تکرارشونده در ناحیه لگن
• دشواری یا درد شدید هنگام معاینه واژینال
• ناراحتی قابل توجه هنگام سونوگرافی یا برخی اقدامات واژینال
• سابقه اندومتریوز همراه با درد لگنی یا رابطه جنسی دردناک
• درد لگنی پس از جراحی یا زایمان
• برخی علائم ادراری یا گوارشی همراه با درد لگنی

وجود این علائم به تنهایی به معنای ابتلا به اختلال کف لگن نیست و تشخیص باید بر اساس شرح حال و ارزیابی تخصصی انجام شود.

آیا درمان کف لگن موفقیت IVF را افزایش می دهد؟

این یکی از مهم ترین نکاتی است که در مورد سلامت کف لگن و ناباروری باید با دقت بیان شود. در حال حاضر شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد درمان اختلال عملکرد کف لگن به طور مستقیم باعث افزایش نرخ موفقیت IVF می شود.

بنابراین نباید به زنان گفته شود که فیزیوتراپی کف لگن یا درمان واژینیسموس به خودی خود شانس لانه گزینی یا تولد زنده پس از IVF را افزایش می دهد. موفقیت درمان ناباروری به عوامل متعددی مانند سن، ذخیره تخمدان، علت ناباروری، کیفیت تخمک و اسپرم و شرایط رحم بستگی دارد.

با این حال، درمان اختلال کف لگن می تواند هدف مهم دیگری داشته باشد: کاهش درد و بهبود کیفیت زندگی و عملکرد جنسی و راحت تر کردن تجربه برخی معاینات و اقدامات درمانی. در زنان مبتلا به اندومتریوز نیز برخی مطالعات، نقش مداخلات فیزیوتراپی و تمرینات مرتبط با کف لگن را در کاهش برخی دردها بررسی کرده اند.

به همین دلیل، در صورت وجود علائم، همکاری متخصص زنان، متخصص ناباروری، متخصص درد و فیزیوتراپیست آموزش دیده در زمینه کف لگن می تواند به شکل گیری یک برنامه درمانی جامع کمک کند.

سلامت کف لگن فقط مسئله ناباروری نیست

سلامت کف لگن موضوعی فراتر از باردار شدن است. این عضلات در عملکرد جنسی، کنترل ادرار و مدفوع و حمایت از اندام های لگنی نقش دارند و مشکلات آنها می توانند کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار دهند.

درد مزمن لگن، رابطه جنسی دردناک یا مشکلات ادراری و گوارشی نباید صرفا به عنوان بخشی طبیعی از زندگی زنان پذیرفته شوند. تشخیص علت درد اهمیت زیادی دارد، زیرا مشکلاتی مانند اندومتریوز، مشکلات عضلانی، بیماری های ادراری یا گوارشی و عوامل دیگر می توانند علائم مشابه ایجاد کنند.

از طرف دیگر، بارداری و زایمان نیز می توانند تغییراتی در عملکرد کف لگن ایجاد کنند. به همین دلیل، توجه به این ناحیه فقط در زمان درمان ناباروری اهمیت ندارد و مراقبت از آن می تواند در مراحل مختلف زندگی زنان مطرح باشد.

نتیجه گیری

اختلالات کف لگن را نباید به عنوان یک علت قطعی یا مستقیم ناباروری معرفی کرد. با این حال، درد مزمن لگن، اندومتریوز، واژینیسموس و افزایش فعالیت عضلات کف لگن می توانند رابطه جنسی و تجربه فرد از بررسی ها و درمان های ناباروری را تحت تاثیر قرار دهند.

اگر همراه با ناباروری، درد هنگام رابطه جنسی، انقباض غیر ارادی هنگام دخول یا درد مزمن لگنی دارید، مطرح کردن این علائم با پزشک می تواند به شناسایی بخش دیگری از مشکل کمک کند.

در نهایت، هدف از بررسی کف لگن لزوما افزایش مستقیم شانس IVF نیست؛ بلکه کاهش درد، بهبود عملکرد جنسی، افزایش کیفیت زندگی و فراهم کردن شرایط بهتر برای طی کردن مسیر درمان است. در زنان مبتلا به اندومتریوز نیز باید درمان ناباروری و کنترل درد به صورت فردی و بر اساس شرایط هر بیمار برنامه ریزی شود. شواهد جدید همچنان بر اهمیت رویکرد شخصی سازی شده در ناباروری مرتبط با اندومتریوز تاکید دارند.