۶۰ درصد بیماری های عفونی از حیوانات منتقل می شوند؛ چگونه از بیماری های مشترک انسان و حیوان پیشگیری کنیم؟

بیماری های مشترک بین انسان و حیوان که با نام «زئونوز» شناخته می شوند، یکی از مهم ترین چالش های سلامت عمومی در سراسر جهان هستند. گسترش شهرنشینی، تغییرات اقلیمی، افزایش تماس انسان با حیات وحش و دام ها و همچنین جابه جایی گسترده انسان ها و حیوانات، باعث شده است خطر انتقال این بیماری ها بیش از گذشته مورد توجه سازمان های بهداشتی قرار گیرد. کارشناسان تاکید می کنند که رعایت اصول بهداشتی و افزایش آگاهی عمومی، مهم ترین راهکار برای کاهش خطر ابتلا به این بیماری ها است.

۶۰ درصد بیماری های عفونی منشا حیوانی دارند

بر اساس اعلام معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، حدود ۶۰ درصد بیماری های عفونی شناخته شده در جهان منشا حیوانی دارند. همچنین نزدیک به ۷۵ درصد بیماری های نوپدید انسانی نیز از بیماری هایی هستند که قابلیت انتقال میان انسان و حیوان را دارند.

این آمار نشان می دهد که سلامت انسان، سلامت حیوانات و سلامت محیط زیست ارتباطی مستقیم با یکدیگر دارند. به همین دلیل سازمان جهانی بهداشت، سازمان جهانی بهداشت حیوانات و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد سال ها است بر اجرای رویکرد «سلامت واحد» تاکید می کنند تا از بروز همه گیری های جدید جلوگیری شود.

بیماری های مشترک انسان و حیوان چه هستند؟

بیماری های مشترک انسان و حیوان به بیماری هایی گفته می شود که عامل ایجاد کننده آن ها مانند ویروس، باکتری، انگل یا قارچ می تواند بین حیوان و انسان منتقل شود. این انتقال ممکن است از طریق تماس مستقیم، مصرف مواد غذایی آلوده، گزش حیوانات، آب و غذای آلوده یا حتی برخی حشرات ناقل انجام شود.

برخی از شناخته شده ترین بیماری های مشترک شامل موارد زیر هستند:

• هاری
• تب مالت
• آنفلوانزای پرندگان
• سیاه زخم
• لپتوسپیروز
• تب کریمه کنگو
• سالمونلا
• توکسوپلاسموز

شناخت این بیماری ها و راه های انتقال آن ها، نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا و جلوگیری از شیوع آن ها دارد.

چرا خطر بیماری های مشترک انسان و حیوان در حال افزایش است؟

کارشناسان معتقدند عوامل مختلفی باعث افزایش احتمال انتقال بیماری های مشترک انسان و حیوان شده اند. تغییرات آب و هوایی، تخریب زیستگاه های طبیعی، افزایش جمعیت شهری، گسترش حاشیه نشینی و تماس بیشتر انسان با حیوانات اهلی و وحشی، شرایط را برای انتقال عوامل بیماری زا فراهم کرده است.

از سوی دیگر، افزایش سفرهای بین المللی و تجارت دام و فرآورده های دامی نیز می تواند باعث گسترش سریع تر برخی بیماری های عفونی در کشورهای مختلف شود. تجربه همه گیری کووید ۱۹ نیز اهمیت نظارت مستمر بر بیماری های مشترک را بیش از گذشته آشکار کرد.

رویکرد سلامت واحد چیست؟

رویکرد سلامت واحد یا One Health یکی از مهم ترین برنامه های جهانی برای مقابله با بیماری های مشترک است. در این رویکرد، بخش های سلامت، دامپزشکی، محیط زیست و نهادهای مرتبط به صورت هماهنگ فعالیت می کنند تا بیماری ها در سریع ترین زمان ممکن شناسایی، کنترل و مهار شوند.

هدف این همکاری، کاهش احتمال انتقال بیماری ها، حفظ سلامت انسان و حیوان، افزایش امنیت غذایی و جلوگیری از خسارت های اقتصادی ناشی از شیوع بیماری های عفونی است. بسیاری از کشورها در سال های اخیر برنامه های ملی خود را بر اساس این رویکرد طراحی کرده اند.

چگونه از بیماری های مشترک انسان و حیوان پیشگیری کنیم؟

بخش زیادی از بیماری های مشترک با رعایت چند اصل ساده بهداشتی قابل پیشگیری هستند. رعایت این نکات نه تنها از سلامت افراد محافظت می کند، بلکه احتمال انتشار بیماری ها در جامعه را نیز کاهش می دهد.

• از مصرف شیر خام و لبنیات غیر پاستوریزه خودداری کنید.
• در صورت استفاده از شیر خام، آن را به طور کامل بجوشانید.
• گوشت و فرآورده های دامی را فقط از مراکز مجاز و تحت نظارت دامپزشکی تهیه کنید.
• از ذبح دام در منازل یا مکان های غیر مجاز خودداری کنید.
• گوشت تازه را حداقل ۲۴ ساعت و آلایش های دامی مانند جگر، دل، قلوه و کله پاچه را دست کم ۴۸ ساعت در یخچال نگهداری کنید.
• پس از تماس با حیوانات، دست های خود را با آب و صابون بشویید.
• از تماس مستقیم با حیوانات بیمار یا لاشه حیوانات خودداری کنید.

در صورت حیوان گزیدگی چه باید کرد؟

حیوان گزیدگی یکی از مهم ترین راه های انتقال بیماری هاری محسوب می شود و هرگونه تاخیر در درمان می تواند خطرناک باشد. به همین دلیل، آگاهی از اقدامات اولیه اهمیت زیادی دارد.

در صورت گزش توسط هر نوع حیوان، باید محل زخم را بلافاصله به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه با آب فراوان و صابون شستشو داد. سپس بدون هیچ گونه تاخیر به نزدیک ترین مرکز پیشگیری و درمان هاری یا مرکز خدمات جامع سلامت مراجعه کرد تا اقدامات درمانی و واکسیناسیون در صورت نیاز انجام شود.

مدیریت پسماند و کنترل حیوانات ولگرد

یکی از عوامل افزایش جمعیت حیوانات ولگرد، رها کردن زباله ها و پسماندهای غذایی در محیط های عمومی است. این موضوع علاوه بر ایجاد مشکلات زیست محیطی، خطر انتقال برخی بیماری های مشترک را نیز افزایش می دهد.

کارشناسان توصیه می کنند شهروندان از رهاسازی پسماندهای غذایی در فضای باز خودداری کنند و مدیریت صحیح زباله را به عنوان یکی از راهکارهای موثر برای کاهش حضور حیوانات ولگرد در محیط های شهری جدی بگیرند.

نتیجه گیری

بیماری های مشترک انسان و حیوان همچنان یکی از مهم ترین تهدیدهای سلامت عمومی در جهان به شمار می روند و آمارها نشان می دهد که بخش بزرگی از بیماری های عفونی منشا حیوانی دارند. رعایت اصول بهداشتی، خرید فرآورده های دامی از مراکز مجاز، پرهیز از مصرف لبنیات غیر پاستوریزه، مراجعه سریع پس از حیوان گزیدگی و همکاری مردم با نهادهای بهداشتی، مهم ترین راهکارهای پیشگیری از این بیماری ها هستند. افزایش آگاهی عمومی و اجرای رویکرد سلامت واحد نیز می تواند نقش موثری در کاهش شیوع بیماری های مشترک، حفظ سلامت جامعه و ارتقای امنیت غذایی داشته باشد.