تازه ترین یافته ها درباره ی بازگشت وزن پس از قطع داروهای لاغری

داروهای نوین کاهش وزن طی سال های اخیر به یکی از پر بحث ترین ابزارهای درمان چاقی تبدیل شده اند. بسیاری از افراد با کمک این داروها در مدت زمانی نسبتا کوتاه کاهش وزن قابل توجهی را تجربه کرده اند. با این حال، پرسش اصلی زمانی مطرح می شود که درمان متوقف می شود: آیا بدن می تواند وزن جدید را حفظ کند یا بازگشت وزن اجتناب ناپذیر است؟

گزارش های بالینی و داده های پژوهشی نشان می دهد که در بخش قابل توجهی از بیماران، پس از قطع داروهای خانواده GLP 1، اشتها افزایش می یابد و وزن از دست رفته تا حدی باز می گردد. در این مقاله، ساز و کار این داروها، شواهد علمی درباره بازگشت وزن و راهکارهای کاهش این ریسک را بررسی می کنیم.

داروهای GLP 1 چگونه باعث کاهش وزن می شوند؟

داروهایی مانند Ozempic، Wegovy و Mounjaro در دسته آگونیست های گیرنده GLP 1 قرار می گیرند. این داروها با تقلید عملکرد هورمون طبیعی GLP 1 که در روده ترشح می شود، چند مسیر فیزیولوژیک مرتبط با اشتها و متابولیسم را تحت تاثیر قرار می دهند.

این داروها با کند کردن تخلیه معده، افزایش احساس سیری و کاهش سیگنال های گرسنگی در مغز، مصرف کالری را کاهش می دهند. در برخی موارد، بهبود حساسیت به انسولین و کنترل بهتر قند خون نیز مشاهده می شود. به همین دلیل، ابتدا برای درمان دیابت نوع دو توسعه یافتند و سپس در درمان چاقی نیز تایید شدند.

نکته مهم این است که این داروها علت زیربنایی چاقی را به طور کامل برطرف نمی کنند، بلکه تا زمانی که مصرف می شوند، مسیرهای اشتها و تنظیم انرژی را تعدیل می کنند.

شواهد علمی درباره بازگشت وزن پس از قطع دارو

داده های منتشر شده از سوی شرکت Novo Nordisk، تولید کننده سماگلوتاید، نشان می دهد افرادی که درمان را متوقف می کنند، به طور میانگین حدود دو سوم وزن کاهش یافته را طی یک سال مجددا به دست می آورند. این یافته با نتایج کارآزمایی های بالینی بزرگ نیز همخوانی دارد.

در مطالعات پیگیری، مشاهده شده است که پس از قطع دارو، سطح اشتها به تدریج به وضعیت پیش از درمان باز می گردد. همچنین برخی شاخص های متابولیک که در طول درمان بهبود یافته بودند، ممکن است دوباره رو به وخامت بروند. این الگو باعث شده است برخی متخصصان چاقی، درمان دارویی را مشابه درمان بیماری های مزمن مانند فشار خون بالا یا دیابت بدانند که در بسیاری از موارد نیازمند مدیریت طولانی مدت است.

البته میزان بازگشت وزن در همه افراد یکسان نیست و به عوامل متعددی از جمله مدت مصرف دارو، میزان کاهش وزن، ژنتیک، وضعیت هورمونی و سبک زندگی بستگی دارد.

آیا وابستگی مادام العمر به دارو اجتناب ناپذیر است؟

بحث وابستگی به داروهای لاغری بیشتر از جنس مدیریت بیماری مزمن است تا اعتیاد به معنای کلاسیک. چاقی امروزه در بسیاری از راهنماهای بالینی به عنوان یک بیماری مزمن، عود کننده و چند عاملی تعریف می شود. بنابراین، قطع درمان بدون جایگزین مناسب می تواند منجر به عود شود.

اظهار نظر برخی چهره های شناخته شده مانند Oprah Winfrey نیز این نگاه را تقویت کرده است که چاقی برای برخی افراد نیازمند درمان طولانی مدت است، مشابه مصرف داروی فشار خون یا داروی کاهنده قند خون.

با این حال، همه بیماران لزوما نیازمند مصرف دائمی نیستند. در برخی موارد، اگر در طول درمان تغییرات عمیق و پایدار در رفتار غذایی و سطح فعالیت بدنی ایجاد شود، امکان کاهش یا حتی قطع دارو با حداقل بازگشت وزن وجود دارد.

نقش سبک زندگی در پیشگیری از بازگشت وزن

قطع ناگهانی دارو بدون برنامه ریزی، احتمال بازگشت وزن را افزایش می دهد. متخصصان توصیه می کنند دوره مصرف دارو به عنوان یک فرصت آموزشی در نظر گرفته شود؛ فرصتی برای تثبیت عادات جدید که پس از قطع دارو نیز قابل ادامه باشد.

برای کاهش ریسک بازگشت وزن، توجه به چند محور اساسی ضروری است:

• اصلاح الگوی تغذیه با تمرکز بر پروتئین کافی، فیبر بالا و کنترل کالری
• افزایش فعالیت بدنی منظم شامل تمرینات هوازی و تمرینات مقاومتی برای حفظ توده عضلانی
• پایش منظم وزن و شاخص توده بدنی پس از قطع دارو
• دریافت مشاوره تغذیه و روانشناسی برای مدیریت اشتهای هیجانی

مطالعات نشان می دهد افرادی که در طول درمان به طور فعال در برنامه های تغییر رفتار شرکت می کنند، نسبت به افرادی که تنها به دارو متکی هستند، نتایج پایدار تری دارند.

تجربه بیماران؛ از کاهش چشمگیر تا چالش حفظ وزن

برخی بیماران گزارش کرده اند که با مصرف داروهایی مانند Wegovy یا Mounjaro کاهش وزن قابل توجهی را تجربه کرده اند؛ در مواردی بیش از ۲۰ یا حتی ۳۰ کیلوگرم. اما تجربه پس از قطع دارو بسیار متغیر است.

در مقابل مواردی که بازگشت وزن سریع رخ داده، نمونه هایی نیز وجود دارد که افراد با تکیه بر ورزش منظم، رژیم غذایی ساختارمند و پایش مداوم، توانسته اند وزن جدید را حفظ کنند. این تفاوت نشان می دهد که دارو می تواند یک ابزار قدرتمند باشد، اما تعیین کننده نهایی نیست.

جمع بندی

داروهای آگونیست گیرنده GLP 1 مانند Ozempic، Wegovy و Mounjaro تحول مهمی در درمان چاقی ایجاد کرده اند و برای بسیاری از بیماران کاهش وزن قابل توجهی به همراه داشته اند. با این حال، شواهد علمی نشان می دهد که پس از قطع مصرف، در بخش بزرگی از بیماران بازگشت نسبی وزن رخ می دهد.

چاقی یک بیماری مزمن با زمینه های زیستی و رفتاری پیچیده است. در نتیجه، تصمیم درباره ادامه یا قطع درمان باید با ارزیابی پزشکی، بررسی ریسک های فردی و طراحی برنامه دقیق تغییر سبک زندگی انجام شود. اتکا صرف به دارو بدون اصلاح پایدار رفتارها، احتمال بازگشت به وزن پیشین را به طور قابل توجهی افزایش می دهد.