مصرف متعادل قهوه و چای با کاهش خطر زوال عقل مرتبط است

زوال عقل یکی از چالش های رو به رشد سلامت عمومی در جهان محسوب می شود و با افزایش امید به زندگی، شیوع آن نیز در حال افزایش است. پژوهش های سال های اخیر بیش از گذشته بر نقش سبک زندگی در پیشگیری از افت شناختی تمرکز کرده اند.

در همین راستا، یک تحقیق گسترده نشان می دهد که مصرف منظم و متعادل قهوه و چای می تواند با کاهش قابل توجه خطر ابتلا به زوال عقل همراه باشد. در ادامه، جزئیات این پژوهش و تفسیر علمی یافته های آن بررسی می شود.

نتایج پژوهش گسترده بر روی بیش از ۱۳۰ هزار نفر

این مطالعه که توسط پژوهشگران دانشگاه هاروارد انجام شده، داده های سلامت ۱۳۱ هزار و ۸۲۰ نفر را طی یک بازه زمانی طولانی، در حدود ۴۰ سال، مورد تحلیل قرار داده است. چنین حجم نمونه و دوره پیگیری طولانی، به اعتبار آماری نتایج کمک می کند و امکان بررسی الگو های بلند مدت را فراهم می سازد.

بر اساس یافته های این تحقیق:

مصرف روزانه دو تا سه فنجان قهوه کافئین دار با کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی خطر زوال عقل همراه بوده است.

• نوشیدن یک تا دو فنجان چای در روز نیز اثر محافظتی مشابهی نشان داده است.
• افرادی که به طور منظم این میزان کافئین مصرف می کردند، در مقایسه با کسانی که قهوه یا چای نمی نوشیدند، افت شناختی کمتری را تجربه کردند.
• مصرف بیش از سه فنجان در روز، مزیت اضافی قابل توجهی ایجاد نکرده و منحنی سودمندی در همین محدوده تثبیت شده است.

این نتایج نشان می دهد که رابطه میان کافئین و سلامت مغز به صورت خطی و نامحدود نیست، بلکه در محدوده مصرف متعادل بیشترین اثر مشاهده می شود.

چرا قهوه بدون کافئین همان اثر را ندارد؟

یکی از نکات قابل توجه این پژوهش، تفاوت میان قهوه کافئین دار و قهوه بدون کافئین است. محققان گزارش کرده اند که اثر محافظتی معنادار در نمونه های بدون کافئین مشاهده نشده است. این موضوع نشان می دهد که احتمالا کافئین نقش کلیدی در این ارتباط ایفا می کند، هرچند سایر ترکیبات زیست فعال نیز بی تاثیر نیستند.

یافته های مرتبط در این زمینه شامل موارد زیر است:

• قهوه کافئین دار با کاهش خطر افت شناختی ارتباط معنادار داشته است.
• قهوه بدون کافئین چنین ارتباط آماری مشخصی نشان نداده است.
• این تفاوت احتمال نقش مستقیم کافئین در ساز و کار های عصبی را تقویت می کند.
• پلی فنول ها و آنتی اکسیدان های موجود در قهوه و چای نیز ممکن است در کنار کافئین اثر هم افزا داشته باشند.

از نظر زیست شناسی، کافئین می تواند با اثر بر گیرنده های آدنوزین در مغز، سطح هوشیاری را افزایش دهد و برخی مسیر های التهابی را تعدیل کند. این ساز و کار ها ممکن است در کاهش روند تخریب سلول های عصبی نقش داشته باشند.

ساز و کار های تأثیر کافئین بر مغز

«یو ژانگ» نویسنده ارشد این پژوهش توضیح می دهد که قهوه و چای حاوی ترکیبات فعالی مانند کافئین و پلی فنول ها هستند. این ترکیبات می توانند استرس اکسیداتیو را کاهش داده و سلامت متابولیک را بهبود دهند. استرس اکسیداتیو و التهاب مزمن از عوامل شناخته شده در بروز بیماری های نورودژنراتیو از جمله آلزایمر هستند.

برخی از ساز و کار های مطرح شده عبارت اند از:

• کاهش استرس اکسیداتیو از طریق فعالیت آنتی اکسیدانی پلی فنول ها
• بهبود حساسیت به انسولین و کاهش خطر دیابت نوع دو
• تاثیر مثبت بر عملکرد عروق مغزی و جریان خون در بافت عصبی
• تحریک فعالیت های شناختی از طریق افزایش سطح هوشیاری و تمرکز

نکته مهم این است که دیابت نوع دو، فشار خون بالا و چاقی از عوامل خطر اصلی زوال عقل محسوب می شوند. از آنجا که مصرف متعادل قهوه در برخی مطالعات با کاهش خطر دیابت نوع دو مرتبط بوده، این مسیر غیر مستقیم نیز می تواند بخشی از اثر محافظتی مشاهده شده را توضیح دهد.

نقش سبک زندگی در پیشگیری از زوال عقل

بر اساس گزارش سازمان های بین المللی سلامت، بخش قابل توجهی از موارد زوال عقل با اصلاح عوامل خطر قابل پیشگیری است. متخصصان بر این باورند که تمرکز بر مجموعه ای از عادات سالم، بسیار موثر تر از تکیه بر یک عامل واحد مانند قهوه است.

عوامل مهم در کاهش خطر افت شناختی شامل موارد زیر است:

• کنترل فشار خون و قند خون
• حفظ وزن مناسب و فعالیت بدنی منظم
• پرهیز از مصرف سیگار و محدود کردن الکل
• داشتن خواب با کیفیت و منظم
• پیروی از رژیم غذایی متعادل مانند الگوی مدیترانه ای

مصرف متعادل چای و قهوه می تواند در چارچوب یک سبک زندگی سالم قرار گیرد، اما جایگزین سایر اقدامات پیشگیرانه نخواهد بود.

جمع بندی

پژوهش تازه دانشگاه هاروارد نشان می دهد که نوشیدن روزانه دو تا سه فنجان قهوه کافئین دار یا یک تا دو فنجان چای می تواند با کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی خطر زوال عقل همراه باشد. با این حال، این تاثیر در مصرف بیش از حد افزایش نمی یابد و در قهوه بدون کافئین مشاهده نشده است.

در نهایت، قهوه و چای می توانند بخشی از یک الگوی زندگی سالم باشند، اما پیشگیری از زوال عقل نیازمند رویکردی چند جانبه شامل تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، کنترل بیماری های زمینه ای و مراقبت از سلامت روان است.