اثرات میکروپلاستیک ها بر شریان ها؛ خطر پنهان سکته قلبی و مغزی

میکروپلاستیک ها به یکی از فراگیرترین آلاینده های عصر مدرن تبدیل شده اند و امروزه حضور آن ها تنها به محیط زیست محدود نیست. این ذرات بسیار ریز در آب آشامیدنی، مواد غذایی، هوا و حتی بدن انسان شناسایی شده اند. در سال های اخیر، نگرانی دانشمندان از تاثیرات پنهان میکروپلاستیک ها بر سلامت انسان به طور جدی افزایش یافته است. اکنون شواهد علمی تازه ای نشان می دهد که این ذرات می توانند تهدیدی جدی برای سلامت قلب و عروق باشند.

میکروپلاستیک ها و حضور گسترده آنها در زندگی روزمره

برای درک خطرات احتمالی میکروپلاستیک ها، ابتدا باید بدانیم این ذرات چگونه وارد بدن انسان می شوند. میکروپلاستیک ها ذراتی با اندازه کمتر از ۵ میلی متر هستند که در اثر تجزیه پلاستیک های بزرگ تر یا به صورت صنعتی تولید می شوند. سبک زندگی مدرن باعث شده تماس انسان با این ذرات تقریبا اجتناب ناپذیر باشد.

منابع اصلی ورود میکروپلاستیک ها به بدن عبارتند از:

• آب آشامیدنی بطری شده و آب لوله کشی
• غذاهای دریایی و محصولات کشاورزی آلوده
• هوای آلوده در محیط های شهری و صنعتی
• بسته بندی های پلاستیکی مواد غذایی

مطالعات اخیر نشان داده اند که میکروپلاستیک ها حتی در خون، ریه ها و جفت جنین انسان نیز یافت شده اند که این موضوع زنگ خطر جدی برای سلامت عمومی محسوب می شود.

یافته های پژوهش جدید درباره انسداد شریان ها

پژوهش های پیشین بیشتر بر حضور میکروپلاستیک ها در بدن تمرکز داشتند، اما بررسی اثرات مستقیم آن ها بر بیماری های قلبی کمتر انجام شده بود. مطالعه جدیدی که توسط تیمی از دانشمندان دانشگاه کالیفرنیا در ریورساید انجام شده، برای نخستین بار ارتباط مستقیمی میان مصرف میکروپلاستیک و افزایش تجمع پلاک در شریان ها را نشان می دهد.

در این تحقیق، موش های آزمایشگاهی به مدت مشخصی در معرض مصرف میکروپلاستیک قرار گرفتند و نتایج نشان داد که این ذرات می توانند فرایند تصلب شرایین را تشدید کنند. تصلب شرایین یکی از مهم ترین عوامل بروز سکته قلبی و مغزی در انسان به شمار می رود و با سفت شدن و تنگ شدن رگ های خونی همراه است.

تاثیر میکروپلاستیک ها بر سلول های دیواره رگ ها

برای بررسی دقیق تر سازوکار این پدیده، محققان ساختار شریان های موش ها را به صورت میکروسکوپی تحلیل کردند. نتایج نشان داد که میکروپلاستیک ها عملکرد طبیعی سلول های اندوتلیال یا همان سلول های پوشاننده دیواره رگ ها را مختل می کنند.

مهم ترین اثرات مشاهده شده شامل موارد زیر بود:

• ایجاد التهاب در دیواره رگ های خونی
• فعال سازی ژن هایی که تجمع پلاک را افزایش می دهند
• اختلال در عملکرد طبیعی جریان خون
• تسریع فرایند آسیب عروقی

این تغییرات، زمینه را برای انسداد شریان ها و افزایش خطر حملات قلبی و مغزی فراهم می کنند و نشان می دهند که میکروپلاستیک ها تنها آلاینده های بی اثر نیستند.

تفاوت واکنش موش های نر و ماده به میکروپلاستیک ها

یکی از نکات قابل توجه این پژوهش، تفاوت آشکار میان واکنش موش های نر و ماده به مصرف میکروپلاستیک بود. این موضوع توجه دانشمندان حوزه پزشکی و زیست شناسی را به نقش جنسیت در آسیب های ناشی از آلاینده های محیطی جلب کرده است.
بر اساس نتایج مطالعه:

• در موش های نر، تجمع پلاک در ریشه آئورت تا ۶۳ درصد افزایش یافت.
• در شریان براکیوسفالیک موش های نر، میزان تجمع پلاک به ۶۲۴ درصد رسید.
• در موش های ماده، افزایش معناداری در تجمع پلاک مشاهده نشد.

پژوهشگران احتمال می دهند که هورمون هایی مانند استروژن نقش محافظتی در برابر آسیب های عروقی داشته باشند، اما این فرضیه همچنان نیازمند بررسی های انسانی گسترده تر است.

شرایط و دوز مصرف میکروپلاستیک در این پژوهش

برای افزایش اعتبار علمی نتایج، محققان از موش هایی استفاده کردند که به صورت ژنتیکی مستعد ابتلا به تصلب شرایین بودند. این انتخاب باعث شد تاثیر میکروپلاستیک ها با دقت بیشتری بررسی شود.

جزئیات رژیم آزمایشی شامل موارد زیر بود:

• مدت زمان آزمایش: ۹ هفته
• رژیم غذایی: کم چربی و کم کلسترول
• میزان میکروپلاستیک مصرفی: ۱۰ میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن

دانشمندان تاکید کردند که این میزان میکروپلاستیک در محدوده ای قرار دارد که از نظر زیست محیطی واقعی تلقی می شود و شباهت زیادی به میزان مواجهه احتمالی انسان از طریق غذا و آب آلوده دارد.

پیامدهای احتمالی این یافته ها برای سلامت انسان

اگرچه این پژوهش روی مدل حیوانی انجام شده، اما نتایج آن نگرانی های جدی درباره سلامت انسان ایجاد کرده است. بیماری های قلبی و عروقی همچنان یکی از اصلی ترین علل مرگ و میر در جهان هستند و هر عامل جدیدی که بتواند این خطر را افزایش دهد، اهمیت بالایی دارد.
این یافته ها نشان می دهند که:

• میکروپلاستیک ها ممکن است مستقیما در بروز بیماری های قلبی نقش داشته باشند.
• تاثیر این ذرات فراتر از همبستگی آماری و احتمالا علی است.
• مواجهه طولانی مدت با میکروپلاستیک ها می تواند پیامدهای تجمعی خطرناکی داشته باشد.

با افزایش آلودگی پلاستیکی در محیط زیست، احتمال تماس مداوم انسان با این ذرات نیز رو به افزایش است.

نتیجه گیری

مطالعه جدید دانشگاه کالیفرنیا شواهد نگران کننده ای درباره نقش میکروپلاستیک ها در انسداد شریان ها و افزایش خطر سکته قلبی و مغزی ارائه می دهد. اگرچه برای تعمیم کامل این نتایج به انسان نیاز به پژوهش های گسترده تری وجود دارد، اما یافته های فعلی نشان می دهند که میکروپلاستیک ها تهدیدی خاموش برای سلامت قلب و عروق محسوب می شوند. کاهش مصرف پلاستیک، بهبود کیفیت آب و غذا و توجه بیشتر به آلودگی های محیطی می تواند گامی مهم در کاهش این خطرات بالقوه برای سلامت انسان باشد.